Menu
  • Trang chủ
  • /
  • Các phương pháp can thiệp, trị liệu cho trẻ tự kỷ

Các phương pháp can thiệp, trị liệu cho trẻ tự kỷ

Ảnh minh họa

Tự kỷ là một trong những hội chứng rối loạn phát triển ở trẻ em, ảnh hưởng đến nhiều mặt phát triển của trẻ nhưng chủ yếu là: Khiếm khuyết về tương tác xã hội, khiếm khuyết về giao tiếp (cử chỉ, điệu bộ và lời nói) và có những hành vi bất thường. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học tại Anh và Mỹ, chỉ có 3-5% người tự kỷ có một công việc và một cuộc sống độc lập do họ vẫn không khắc phục được những khiếm khuyết giao tiếp xã hội khi bước vào tuổi trưởng thành.

Trên thực tế, mỗi một trẻ tự kỷ sẽ có các biểu hiện khác nhau, vì vậy, không có phương pháp can thiệp, điều trị chuẩn cho tất cả các trường hợp. Các bậc cha mẹ có thể lựa chọn những phương pháp điều trị sau đây để áp dụng phù hợp cho con mình.                                        

1. Phương pháp dạy trẻ tự kỷ ABA: ABA là ba chữ viết tắt: Applied Behaviour Analysis (Ứng dụng phân tích hành vi). ABA là phương pháp dạy trẻ tự kỷ được quan tâm nhiều nhất trong trị liệu trẻ tự kỷ, được đánh giá là một trong những kỷ hữu hiệu nhất hiện nay. Đây là một biện pháp tiếp cận khoa học nhằm hiểu rõ hành vi của trẻ. Các nguyên tắc trị liệu được ứng dụng cho những hành vi quan trọng mang tính xã hội.

Phương pháp dạy trẻ tự kỷ này được sáng tạo ra dựa trên các lý thuyết khoa học về hành vi. Đối với mỗi trẻ, ngay khi bắt đầu chương trình can thiệp, trẻ sẽ được đánh giá ban đầu để kiểm tra xem kỹ năng nào trẻ đã có, kỹ năng nào chưa có. Sau đó lựa chọn các bài tập, các tài liệu phù hợp với đánh giá ban đầu. Nội dung rèn luyện chung cũng như của từng buổi sẽ liệt kê từng kỹ năng trong mọi lĩnh vực (giao tiếp, xã hội, kiến thức, tự chăm sóc, vận động, chơi..) các kỹ năng này thường được chia nhỏ thành các kỹ năng thành phần và được sắp xếp theo trình tự phát triển, từ đơn giản đến phức tạp.

 Ưu điểm: của phương pháp dạy trẻ tự kỷ ABA là dạy cho trẻ tự kỷ những kỹ năng mới, những hành vi mới có thể áp dụng ở mọi tình huống và mọi nơi. Cách dạy rõ ràng, dễ dạy, hữu hiệu trong chuyển hóa hành vi tiêu cực. Nhưng bên cạnh đó nó cũng có những khuyết điểm như là cần nhiều thời gian.

2. Phương pháp TEACCH (Division of Treatment and Education of Autistic and Children with Communication Handicaps)

Phương pháp dạy trẻ tự kỷ này đã được thực hiện trong cả một tiểu bang của Mỹ, phương pháp này là định hướng điều trị và giáo dục trẻ tự kỷ và trẻ khuyết tật về giao tiếp. Các kỹ năng học của trẻ được đánh giá bằng PEP: những biểu hiện tâm lý giáo dục. Teacch khác với tiêu chuẩn phát triển “bình thường” bắt đầu ở mức độ của trẻ và giúp trẻ phát triển đến mức cao nhất có thể. Những bài học cụ thể của phương pháp dạy trẻ tự kỷ TEACCH là bắt chước, nhận thức, vận động thô, vận động tinh, phối hợp mắt và tay, kỹ năng hiểu biết, kỹ năng ngôn ngữ…

Ưu điểm: Có cả một chương trình đáp ứng nhu cầu của trẻ, giúp trẻ tự kỷ hiểu được các yêu cầu và cách thức đáp ứng, tập trung vào những kỹ năng đã có của trẻ chứ không chỉ nhìn vào những khuyết điểm.

Nhược điểm: Rất gò bó, tập trung vào những đồ dùng giảng dạy, cần nhiều nhân lực để thực hiện.

 3. Phương pháp PECS (picture exchane communication system) – hệ thống giao tiếp trao đổi hình.

Phương pháp dạy trẻ tự kỷ này được nhà tâm lý Andrew Bondy và nhà âm ngữ trị liệu- Lori Frost đề ra trong chương trình tự kỷ Delaware. Phương pháp này dựa trên biện pháp ABA để đổi hình ảnh theo những gì mà trẻ muốn. Khoảng 50% trẻ tự kỷ không nói nhưng bạn vẫn dạy quy tắc là con phải tỏ ý cho trẻ không biết nói, đó là cấu hình theo phương pháp PECS. Phương pháp dạy trẻ tự kỷ PECS là từ những hình riêng lẻ trẻ sẽ xếp đặt thành câu nhiều chữ, đầu tiên trẻ phải đưa bình nước cho cha mẹ để được uống nước, hay chỉ vào ly nước dán trên cửa tủ lạnh, từ đó mở rộng dần những ý khác. Có e ngại là cách dạy này ảnh hưởng đến việc học nói của trẻ nhưng thực tế thấy nó không cản trở việc học nói sau này cho trẻ nói chậm, cha mẹ không nên lo ngại là nếu dùng hình thì trẻ sẽ không biết nói về sau mà ngược lại có ghi nhận là PECS giúp cải thiện khả năng nói của trẻ. 
Ưu điểm: rõ ràng, có chủ ý, trẻ tự động tham gia, phát triển giao tiếp chức năng nhanh, có thể phát triển giao tiếp chức năng nhanh.

Hạn chế: Chỉ tập trung vào khả năng giao tiếp, bỏ qua các lĩnh vực xã hội, vận động
                 
4. Với phương pháp dạy trẻ tự kỷ mới RDI (Can thiệp Phát triển Quan hệ Xã hội): Cha mẹ sẽ giao tiếp với con nhiều hơn bằng cử chỉ, nét mặt, ánh mắt chứ không quá tập trung vào giao tiếp bằng ngôn ngữ. Khi đó, "chỉ cần trẻ được trang bị nhận thức tốt, ngôn ngữ sẽ tự nhiên phát ra khi tới thời điểm chín muồi".

Ảnh minh họa

Phương pháp dạy trẻ tự kỷ này được hai bác sĩ tâm thần Stanley Greenspan và Serena Weider đề ra. Chương trình gồm ba yếu tố: Dựa trên sự phát triển cảm xúc. Sự khác biệt cá nhân và dựa trên mối quan hệ.

Ưu điểm: Nhằm phát triển cảm xúc thay vì phát triển trí tuệ, khuyến khích trẻ chủ động tương tác.

Nhược điểm: Không dạy cách học, cách phát triển trí tuệ như những trẻ khác, hơi khó tương tác ban đầu với trẻ
 
5. Phương pháp FLOORTIME

Floortime áp dụng ngay trong cuộc sống bình thường của trẻ, người hướng dẫn ứng phó linh hoạt các diễn biến xảy ra trong mối quan hệ hiện tại, thúc đẩy trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động trị liệu.

Floortime nhận ra rằng mỗi đứa trẻ có một khó khăn duy nhất liên quan tới nó, bởi vậy cho nên công viêc can thiệp cũng phải duy nhất. Tiếp cận Floortime tập trung vào việc giúp đỡ trẻ làm chủ các kỹ năng quan hệ, liên lạc và suy nghĩ.                      

6. Trị liệu cảm giác (sensory therapy)

Theo các chuyên gia nghiên cứu về trẻ tự kỷ, hầu hết trẻ tự kỷ ít nhiều có rối loạn cảm giác tùy theo mức độ khác nhau và ở những giác quan khác nhau, có những trẻ chỉ bị rối loạn một vài loại giác quan nào đó nhưng cũng có thể tất cả giác quan. Những rối loạn thường phổ biến ở hai thái cực là thiếu nhạy cảm hoặc quá nhạy cảm hay ngưỡng cảm giác quá thấp hoặc quá cao, cũng có thể trẻ thiếu nhạy cảm ở giác quan này nhưng lại tăng nhạy cảm ở giác quan khác, có khi độ nhạy cảm của trẻ bị thay đổi trên cùng một giác quan ở những thời điểm khác nhau hay hoàn cảnh khác nhau.

Do cảm giác là cơ quan thụ cảm, là đầu vào của các hoạt động nhận thức, nếu cảm giác bị rối loạn tất yếu dẫn đến rối loạn nhận thức, đồng thời sẽ gây ra rối loạn phát triển. Chính vì lý do đó mà trong trị liệu trẻ tự kỷ trị liệu cảm giác là công việc rất quan trọng.

7. Phương pháp dạy trẻ tự kỷ thông qua các môn nghệ thuật

Âm nhạc trị liệu

Cũng giống như các phương pháp trị liệu hiện nay; trị liệu âm nhạc không thể chữa lành bệnh tự kỷ. Mục tiêu mà trị liệu âm nhạc hướng tới là làm giảm bớt các hành vi bất lợi, tăng cường các tương tác xã hội thông qua âm nhạc. Theo các tác giả của phương pháp này, trị liệu âm nhạc tỏ ra lôi cuốn vì nó vượt qua ngôn ngữ, là một cách dẫn đến thế giới xúc cảm, tình cảm mà những điều này đang gây khó khăn cho trẻ tự kỷ. Thế giới xúc cảm, tình cảm được cho là thế giới lạ lùng của trẻ tự kỷ nhưng âm nhạc có thể thâm nhập vào. Âm nhạc có thể đi xuyên vào cõi tiềm thức, vô thức mà trẻ không hề biết, có sức cuốn hút, thâm nhập mà trẻ không thể kháng cự. Đồng thời trẻ tự kỷ trong khi nhận thức chỉ hiểu được nghĩa đen, nghĩa thực tại hiện hữu của sự vật, khó khăn trong hiểu nghĩa bóng, nghĩa ẩn dụ. Ở đây âm nhạc có lợi vì trẻ có thể thưởng thức nhạc theo nghĩa đen mà không cần theo dõi diễn biến trừu tượng của bản nhạc.

Vẽ và Nặn    

Ảnh minh họa

Đây là hoạt động mang tính sáng tạo, dễ thực hiện, không quá coi trọng tính đúng sai của sản phẩm, phát huy khả năng tự do tưởng tượng của trẻ. Thông qua vẽ và nặn, trẻ có thể nâng cao khả năng vận động tinh, khả năng phối hợp tay và mắt, giúp trẻ từng bước làm chủ các vận đông kỷ xảo trong học viết và các thao tác tinh tế khác. Ngoài ra hoạt động này giúp trẻ rèn luyện khả năng tập trung chú y, làm chủ các hành vi một cách có ý thức.

Thơ, đồng dao

Do trẻ tự kỷ có khả năng nhớ máy móc hơn nhớ ý nghĩa, nên việc dạy trẻ đọc chữ thông qua thơ đồng dao có giá trị đáng khích lệ. Với những tiết tấu, giai điệu, vần điệu, từ ngữ đơn giản, tươi sáng và dễ hiểu của thơ, đồng dao sẽ giúp cho trẻ dễ tiếp thu hơn. Đây là hình thức học tự do không có áp lực.

8. Phương pháp lao động trị liệu:

Lao động trị liệu hướng dẫn trẻ thực hiện những công việc phải thực hiện hằng ngày tại gia đình hoặc nơi nuôi dạy trẻ. Thông thường trẻ phụ giúp mọi người làm những công việc phù hợp với khả năng và sức khoẻ của trẻ. Thông qua hoạt động này giúp trẻ hiểu chính xác các sự vật và hiện tượng của môi trường tự nhiên, điều này có ý nghĩa to lớn cho tương lai của trẻ khi bước vào cuộc sống tự lập, tự phục vụ bản thân, khi mà không còn các dịch vụ chăm sóc đặc biệt như lúc còn nhỏ.

Dựa trên những phương pháp can thiệp, trị liệu cho trẻ tự kỷ phổ biến hiện nay trên thế giới, trung tâm Giáo dục và hướng nghiệp True Love đã xây dựng bộ giáo trình cơ bản đào tạo kỹ năng và hướng nghiệp cho trẻ tự kỷ từ 14-24 tuổi. Bộ giáo trình triển khai đào tạo theo hướng tiếp tục giáo dục những kỹ năng thiết yếu cho trẻ tự kỷ như: kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng xã hội, hoạt động nhóm, kỹ năng đọc hiểu, tính toán ở mức độ cơ bản. Đồng thời kết hợp với các hoạt động trị liệu bằng nghệ thuật: âm nhạc, mỹ thuật, kịch hình thể; yoga; tâm vận động; trị liệu tâm lý với những khủng hoảng tuổi vị thành niên ở trẻ tự kỷ; phương pháp trị liệu bằng lao động; học tập theo cấu trúc…

Thanh Nga tổng hợp
 

Tin tức & sự kiện

  • Hướng nghiệp dành cho trẻ RLPTK và KTTT

    Phát hiện điểm mạnh của từng cá nhân nhằm hướng nghiệp và dạy nghề cho thanh thiếu niên RLPTK và KTTT. 
  • Trại hè My Way

    Và My Way có nghĩa là con đường của mỗi người. Con đường của Tôi, con đường của Bạn. Mỗi con người có quyền lựa chọn con đường của bản thân mình và vững bước trên con đường mà mình đã chọn.
  • Chương trình kỹ năng My Way

    Dự án sẽ mang lại cho học viên một cảm quan tinh tế và sâu sắc để tự mình xây dựng một phương pháp giáo dục đúng đắn, phát triển tính tự lập, tính sáng tạo và niềm tin.
  • Nuôi dưỡng lòng tự trọng của thanh thiếu niên phổ tự kỷ

    Lòng tự trọng là một tính cách không thể thiếu để có một cuộc sống thành công đối với tất cả chúng ta. Con người phải tin vào bản thân mình để yêu cầu những gì mà họ cần hoặc họ muốn, và để cảm thấy rằng họ có giá trị như bất kỳ người nào trong xã hội, rằng cuộc sống của họ có ý nghĩa.
  • Hội chứng tự kỷ và tuổi trưởng thành (Phần 2)

    Các vấn đề về hành vi ở thanh thiếu niên tự kỷ xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể nhiều hay ít ở tùy từng trường hợp. Nguyên nhân chủ yếu được xác định trong lứa tuổi này chính là vấn đề giao tiếp.
ĐĂNG KÝ HỌC NGAY